Łuszczyca - jak rozpoznać pierwsze zmiany skórne?




Łuszczyca (psoriasis) jest jedną z najczęściej diagnozowanych przewlekłych chorób dermatologicznych o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym. Mimo że jej obraz kliniczny opisano już setki lat temu, wciąż budzi wiele pytań zarówno wśród pacjentów, jak i lekarzy pierwszego kontaktu. Szacuje się, że na całym świecie z łuszczycą zmaga się od 2 do 3% populacji, czyli nawet ponad 125 milionów ludzi. W Polsce choroba dotyczy około 800 tysięcy osób, a więc co dwudziesty mieszkaniec naszego kraju może mieć objawy tego schorzenia.

Rozpoznanie łuszczycy opiera się przede wszystkim na obrazie klinicznym, czyli na tym, jak wyglądają zmiany skórne i w jaki sposób się rozwijają. Dlatego tak ważne jest, by pacjenci i lekarze potrafili dostrzec pierwsze symptomy choroby. Wczesne rozpoznanie umożliwia szybsze wdrożenie leczenia, a co za tym idzie – poprawę jakości życia chorego.

 

CZYM WŁAŚCIWIE JEST ŁUSZCZYCA?

Łuszczyca to choroba przewlekła, zapalna, niezakaźna i nawrotowa, która charakteryzuje się przyspieszonym cyklem odnowy naskórka. Podczas gdy u zdrowej osoby pełen cykl różnicowania keratynocytów (komórek naskórka) trwa około 28 dni, u chorego na łuszczycę skraca się on nawet do 3–4 dni. Skutkiem tego jest nadmierna proliferacja komórek naskórka, ich szybsze złuszczanie oraz powstawanie charakterystycznych, dobrze odgraniczonych, rumieniowo-złuszczających ognisk.

Chociaż skóra jest najbardziej widocznym miejscem objawów choroby, współcześnie łuszczycę uważa się za układową chorobę zapalną, która może obejmować również stawy (łuszczycowe zapalenie stawów), paznokcie, a nawet zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, metabolicznych czy depresji.

 

PIERWSZE OBJAWY ŁUSZCZYCY – NA CO ZWRÓCIĆ UWAGĘ?

1. Zmiany skórne – rumień i łuska

Najbardziej typowym objawem łuszczycy są wykwity w postaci rumieniowych plam i grudek, które są pokryte srebrzystobiałą łuską.

  • Zmiany są wyraźnie odgraniczone od zdrowej skóry.
  • Początkowo mogą mieć niewielką średnicę – od kilku milimetrów do 1–2 cm.
  • W miarę rozwoju choroby ogniska powiększają się i zlewają ze sobą, tworząc rozległe pola rumieniowo-złuszczające.

Cechą charakterystyczną jest łatwe oddzielanie się łuski od podłoża. Po jej zdrapaniu pojawia się tzw. objaw świecy stearynowej – powierzchnia zmiany staje się błyszcząca, jakby natłuszczona. Głębsze zdrapywanie łuski może prowadzić do wystąpienia objawu Auspitza, czyli punktowego krwawienia z odsłoniętych, poszerzonych naczyń włosowatych.

2. Lokalizacja zmian

W klasycznej postaci łuszczycy wykwity najczęściej pojawiają się:

  • na łokciach i kolanach,
  • w okolicy lędźwiowo-krzyżowej,
  • na owłosionej skórze głowy,
  • wokół pępka,
  • na paznokciach.

Ciekawostką jest fakt, że pierwsze zmiany u wielu pacjentów pojawiają się właśnie na skórze głowy. Zdarza się, że łuszczyca bywa błędnie rozpoznawana jako uporczywy łupież lub egzema.

3. Świąd i pieczenie

Choć kiedyś sądzono, że łuszczyca jest chorobą „bezobjawową” pod względem dolegliwości bólowych, obecnie wiadomo, że nawet 70–80% chorych skarży się na świąd skóry. W niektórych przypadkach objaw ten bywa bardziej uciążliwy niż sama obecność zmian. Skóra może również piec, być zaczerwieniona i nadwrażliwa.

4. Objaw Koebnera

Ważnym symptomem, pozwalającym odróżnić łuszczycę od innych dermatoz, jest objaw Koebnera. Polega on na tym, że w miejscu uszkodzenia skóry (zadrapania, otarcia, blizny pooperacyjnej, oparzenia) mogą pojawić się nowe ogniska chorobowe. Objaw ten obserwuje się u około 25–75% pacjentów.

5. Zmiany paznokciowe

U nawet 50% osób z łuszczycą skóry oraz u 80–90% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów występują zmiany w obrębie paznokci. Do najbardziej charakterystycznych należą:

  • punktowe wgłębienia w płytce (tzw. naparstkowanie),
  • żółtawe przebarwienia przypominające plamkę olejową,
  • kruchość i rozwarstwianie paznokci,
  • zgrubienie pod płytką paznokciową,
  • oddzielanie się paznokcia od łożyska (onycholiza).

 

RÓŻNE POSTACIE KLINICZNE ŁUSZCZYCY I ICH OBJAWY

Łuszczyca nie jest chorobą jednolitą. Jej obraz może być zróżnicowany w zależności od typu.

  1. Łuszczyca plackowata (psoriasis vulgaris) – najczęstsza forma, obejmuje 80–90% przypadków. Charakteryzuje się obecnością dużych, rumieniowo-złuszczających ognisk.
  2. Łuszczyca kropelkowata – częściej dotyczy dzieci i młodzieży, często pojawia się po infekcji paciorkowcowej gardła. Objawia się licznymi drobnymi, rozsianymi zmianami w kształcie kropel.
  3. Łuszczyca odwrócona – zmiany pojawiają się głównie w fałdach skórnych (pachy, pachwiny, okolice narządów płciowych), zwykle bez obecności łuski.
  4. Łuszczyca paznokciowa – może występować samodzielnie lub współistnieć z innymi postaciami.
  5. Łuszczyca stawowa (łuszczycowe zapalenie stawów, ŁZS) – objawia się bólem, obrzękiem i sztywnością stawów. Nieleczona prowadzi do deformacji i niepełnosprawności.
  6. Łuszczyca erytrodermiczna – ciężka, rzadka postać obejmująca niemal całą powierzchnię skóry. Objawia się silnym rumieniem, złuszczaniem i zaburzeniami termoregulacji.
  7. Łuszczyca krostkowa – charakteryzuje się obecnością jałowych krost na tle rumieniowej skóry.

 

JAK ODRÓŻNIĆ ŁUSZCZYCĘ OD INNYCH CHORÓB SKÓRY?

W praktyce lekarze często muszą różnicować łuszczycę z:

  • atopowym zapaleniem skóry (AZS),
  • łojotokowym zapaleniem skóry,
  • grzybicą skóry,
  • liszajem płaskim,
  • przewlekłą pokrzywką.

Objawami przemawiającymi za łuszczycą są:

  • obecność typowej łuski,
  • lokalizacja na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy,
  • objaw Koebnera,
  • zmiany paznokciowe,
  • rodzinne występowanie choroby (czynnik genetyczny ma istotne znaczenie – u dzieci jednego chorego rodzica ryzyko zachorowania wynosi około 14%, a jeśli oboje rodzice chorują – aż 41%).

 

ZNACZENIE WCZESNEGO ROZPOZNANIA

Wczesne wykrycie łuszczycy ma ogromne znaczenie:

  • umożliwia szybkie wdrożenie terapii miejscowej i ogólnej,
  • zmniejsza ryzyko rozwinięcia powikłań, takich jak łuszczycowe zapalenie stawów,
  • poprawia komfort psychiczny pacjenta – choroba często wiąże się z poczuciem wstydu, stygmatyzacją i izolacją społeczną,
  • pozwala na kontrolę czynników zaostrzających, takich jak stres, infekcje, palenie papierosów czy spożywanie alkoholu.

 

PODSUMOWANIE

Łuszczyca jest chorobą wieloaspektową i trudną w leczeniu, ale jej wczesne rozpoznanie może zdecydowanie poprawić rokowanie pacjenta. Pierwszymi objawami są zwykle wyraźnie odgraniczone, rumieniowo-złuszczające ogniska na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy czy w okolicy lędźwiowej. Świąd, pieczenie, objaw Koebnera oraz zmiany paznokciowe dodatkowo potwierdzają rozpoznanie.

Świadomość objawów i umiejętność odróżnienia ich od innych dermatoz to pierwszy krok do skutecznego leczenia i poprawy jakości życia chorych.

 

Zapraszamy do kontaktu osoby dorosłe w podanych schorzeniach.
Numer kontaktowy: +48 12 340 24 10 lub  +48 573 805 345

 

Uwaga,
informacje zawarte w tym artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowią one porady medycznej i nie mogą zastąpić konsultacji z lekarzem lub innym specjalistą medycznym. W przypadku jakichkolwiek pytań dotyczących stanu zdrowia, zawsze należy skonsultować się z wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia.